కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాలు – ముఖ్య లక్ష్యాలు & ప్రయోజనాలు (Complete Guide)
భారతదేశంలో ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం, ఆర్థిక అభివృద్ధిని వేగవంతం చేయడం, సామాజిక సమానత్వాన్ని తీసుకురావడం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం అనేక సంక్షేమ పథకాలను ప్రారంభించింది. ఈ పథకాలు గ్రామీణ–పట్టణ ప్రాంతాల ప్రజలకు నేరుగా లాభం చేకూర్చేలా రూపొందించబడ్డాయి.
ఈ వ్యాసంలో ముఖ్యమైన కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాల వివరాలు తెలుసుకుందాం.
1. నమామి గంగే పథకం (Namami Gange Scheme)
2014 జూలై 10న జల వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం గంగ నదిని కాలుష్యం నుండి రక్షించడం, శుద్ధి చేయడం. ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణకు కీలకమైన పథకం.
2. ప్రధాన మంత్రి జన్-ధన్ యోజన
2014 ఆగస్టు 28న ప్రారంభమైన ఈ పథకం ద్వారా ప్రతి కుటుంబానికి కనీసం ఒక బ్యాంక్ ఖాతా ఉండేలా చేయడం లక్ష్యం. ఈ పథకం ద్వారా ప్రమాద బీమా రూ.2 లక్షల వరకు లభిస్తుంది.
3. మేక్ ఇన్ ఇండియా
2014 సెప్టెంబర్ 25న ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమం దేశంలో తయారీ రంగాన్ని ప్రోత్సహించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీని వల్ల ఉపాధి అవకాశాలు పెరిగాయి.
4. మిషన్ ఇంద్రధనుష్
2014 డిసెంబర్ 25న ప్రారంభమైన ఈ ఆరోగ్య పథకం ద్వారా డిఫ్తీరియా, పోలియో, టిబి, మీజిల్స్ వంటి 7 వ్యాధులపై టీకాలు అందించబడుతున్నాయి.
5. బేటీ బచావో – బేటీ పడావో యోజన
2015 జనవరి 22న ప్రారంభమైన ఈ పథకం మహిళా సాధికారత, లింగ సమానత్వం, బాలికల విద్యను ప్రోత్సహించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
6. ప్రధాని ముద్రా యోజన (MUDRA)
2015 ఏప్రిల్ 8న ప్రారంభమైన ఈ పథకం చిన్న వ్యాపారులకు ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది. శిశు, కిశోర్, తరుణ్ అనే మూడు రకాల రుణాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
7. అటల్ పెన్షన్ యోజన
2015 మే 9న ప్రారంభమైన ఈ పథకం ద్వారా 18–40 సంవత్సరాల వయస్సు గల వారు నెలకు రూ.1000 నుంచి రూ.5000 వరకు పెన్షన్ పొందవచ్చు.
8. అమృత్ యోజన (AMRUT)
పట్టణాభివృద్ధి కోసం ప్రారంభించిన ఈ పథకం నీటి సరఫరా, మురుగు నీటి నిర్వహణ వంటి సౌకర్యాలను మెరుగుపరుస్తుంది.
9. ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన
2015 జూన్ 25న ప్రారంభమైన ఈ పథకం ద్వారా 2022 నాటికి 2 కోట్ల ఇళ్లు నిర్మించాలనే లక్ష్యం పెట్టుకున్నారు.
10. డిజిటల్ ఇండియా మిషన్
2015 జూలై 1న ప్రారంభమైన ఈ మిషన్ ప్రభుత్వ సేవలను ఆన్లైన్లో ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడమే లక్ష్యం.
11. ప్రధాని కృషి సించాయీ యోజన
రైతులకు సాగునీటి సౌకర్యాలు కల్పించడం ఈ పథకం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
12. దీనదయాల్ ఉపాధ్యాయ గ్రామ జ్యోతి యోజన
గ్రామాలన్నింటికీ విద్యుత్ సరఫరా అందించడం, డిస్కమ్ల ఆర్థిక పరిస్థితిని మెరుగుపరచడం లక్ష్యంగా ప్రారంభించబడింది.
13. సాగరమాల ప్రాజెక్ట్
పోర్టుల అభివృద్ధి, రోడ్డు–రైలు కనెక్టివిటీ మెరుగుదల కోసం 2015 జూలై 31న ప్రారంభించారు.
14. శ్యామ ప్రసాద్ ముఖర్జీ రూర్బన్ మిషన్
గ్రామాలను క్లస్టర్ ఆధారితంగా అభివృద్ధి చేయడం ఈ పథకం లక్ష్యం.
15. సేతు భారత్ యోజన
జాతీయ రహదారులపై రైల్వే క్రాసింగ్స్ తొలగించి ఓవర్బ్రిడ్జ్లు, అండర్బ్రిడ్జ్లు నిర్మించడం ఈ పథకం ఉద్దేశ్యం.
16. స్టాండ్ అప్ ఇండియా
SC/ST మరియు మహిళా উদ্যములకు రూ.10 లక్షల నుంచి రూ.1 కోటి వరకు రుణాలు అందించేందుకు ఈ పథకం ప్రారంభించారు.
17. ఉడాన్ పథకం (UDAN)
సాధారణ ప్రజలకు తక్కువ ఖర్చుతో విమాన ప్రయాణం అందించడమే ఈ పథకం లక్ష్యం.
18. దీక్షా పోర్టల్ (DIKSHA Portal)
2017 సెప్టెంబర్ 5న మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించింది. ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ, డిజిటల్ లెర్నింగ్ కంటెంట్ అందించడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
19. ప్రధాన మంత్రి ఉజ్జ్వల యోజన
2016 మే 1న ప్రారంభించబడింది. BPL కుటుంబాలకు ఉచిత LPG గ్యాస్ కనెక్షన్లు అందించడం లక్ష్యం.
20. వరిష్ఠ పెన్షన్ బీమా యోజన
2017 జనవరి 1న LIC ద్వారా ప్రారంభించబడింది. 60 సంవత్సరాలు పైబడిన వృద్ధులకు 10 సంవత్సరాల పాటు 8% హామీ వడ్డీతో పెన్షన్ అందిస్తుంది.
21. దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ SPARSH యోజన
2017 నవంబర్ 3న ప్రారంభించారు. 6వ నుంచి 9వ తరగతి విద్యార్థుల్లో పోస్టేజ్ స్టాంప్ సేకరణపై ఆసక్తి పెంచేందుకు స్కాలర్షిప్ అందిస్తుంది.
22. ప్రధాన మంత్రి వయ వందన యోజన
2017 జూలై 21న ప్రారంభించబడింది. 60 సంవత్సరాలు పైబడిన వృద్ధులకు 10 సంవత్సరాల పాటు 8% హామీ రాబడి ఇస్తుంది.
23. ప్రధాన మంత్రి సహజ్ బిజిలీ హర్ ఘర్ యోజన (సౌభాగ్య)
2017 సెప్టెంబర్ 25న విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించింది. దేశంలోని ప్రతి ఇంటికి విద్యుత్ కనెక్షన్ అందించడం దీని లక్ష్యం.
24. ప్రధాన మంత్రి జన ఆరోగ్య యోజన – ఆయుష్మాన్ భారత్
2018 సెప్టెంబర్ 23న ప్రారంభించబడింది. పేద కుటుంబాలకు రూ.5 లక్షల వరకు ఉచిత క్యాష్లెస్ వైద్య సౌకర్యం కల్పిస్తుంది.
25. పీఎం–కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి యోజన
2019 ఫిబ్రవరి 1న ప్రారంభించారు. రైతులకు సంవత్సరానికి రూ.6000 నేరుగా బ్యాంక్ ఖాతాల్లో జమ చేస్తారు.
26. ప్రధాన మంత్రి శ్రమ్ యోగి మాంధన్ యోజన
2019 ఫిబ్రవరి 15న ప్రారంభించబడింది. అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు రూ.3000 పెన్షన్ అందిస్తుంది.
27. ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ మాంధన్ యోజన
2019 సెప్టెంబర్ 12న రాంచీలో ప్రారంభించారు. చిన్న రైతులకు 60 ఏళ్ల తర్వాత నెలకు రూ.3000 పెన్షన్ లభిస్తుంది.
28. అగ్నిపథ్ యోజన
2022 జూన్ 14న ప్రకటించబడింది. యువతను నాలుగేళ్ల పాటు త్రివిధ దళాల్లో అగ్నివీర్లుగా నియమిస్తారు.
29. పీఎం విశ్వకర్మ యోజన
2023 సెప్టెంబర్ 17న ప్రారంభించబడింది. సంప్రదాయ వృత్తిదారులకు తక్కువ వడ్డీతో రుణాలు అందించడం దీని లక్ష్యం.
30. పీఎం జన్మన్ యోజన
2023 నవంబర్ 15న ప్రారంభించబడింది. అత్యంత వెనుకబడిన గిరిజన వర్గాల సామాజిక–ఆర్థిక అభివృద్ధి కోసం ఈ పథకం అమలు చేయబడుతోంది.
31. పీఎం సూర్య ఘర్ – ఉచిత విద్యుత్ యోజన
2024 ఫిబ్రవరి 13న ప్రారంభించబడింది. 1 కోటి ఇళ్లపై సౌర ప్యానెల్లు ఏర్పాటు చేసి నెలకు 300 యూనిట్ల వరకు ఉచిత విద్యుత్ అందిస్తుంది.
